วันที่ 21 ตุลาคมของทุกปี ตรงกับวันคล้ายวันพระราชสมภพของสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ซึ่งรัฐบาลได้กำหนดให้เป็นวันสังคมสงเคราะห์แห่งชาติและวันอาสาสมัครไทย เนื่องจากพระองค์ทรงอุทิศกำลังพระวรกายและเวลาเพื่อประโยชน์แก่ประชาชนทุกหมู่เหล่าในทุกพื้นที่ทั่วประเทศ โดยมิได้ทรงเห็นแก่ความเหนื่อยยาก และสมควรนำมาเป็นแบบอย่างในการประพฤติตนและการปฏิบัติงานเพื่อสังคมส่วนรวม
พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหามงกุฎ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหากษัตริย์รัชกาลที่ 4 แห่งพระบรมราชจักรีวงศ์ ได้เสด็จสวรรคต เมื่อวันพฤหัสบดีที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 ณ พระที่นั่งภานุมาศจำรูญ ภายในพระบรมมหาราชวัง ซึ่งตรงกับวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 11 อันเป็นวันมหาปวารณาออกพรรษาพอดี รวมพระชนมพรรษา 63 พรรษา 11 เดือน 13 วัน (นับชนมพรรษาครบ 64 พรรษา) ทรงครองสิริราชสมบัติรวม 17 ปี 6 เดือน
พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงมีพระนามเดิมว่า “เจ้าฟ้ามงกุฎสมมติวงศ์” ตลอดระยะเวลาที่ทรงครองราชย์ ทรงเป็นพระมหากษัตริย์นักปราชญ์ผู้ทรงพระปรีชาสามารถอย่างหาที่เปรียบมิได้ ทรงนำพาสยามประเทศให้รอดพ้นจากภัยคุกคามของลัทธิจักรวรรดินิยมตะวันตกด้วยพระปรีชาญาณด้านการทูต ทรงริเริ่มการทำสนธิสัญญาเบาว์ริงกับอังกฤษ และชาติอื่นๆ ซึ่งเป็นการเปิดประตูการค้าเสรีและนำความทันสมัยมาสู่สยาม นอกจากนี้ยังทรงปฏิรูปประเทศในหลากหลายด้าน ทั้งการศึกษา การทหาร การพิมพ์ และโดยเฉพาะอย่างยิ่งในด้านวิทยาศาสตร์และดาราศาสตร์ จนได้รับการถวายพระราชสมัญญานามในภายหลังว่า “พระบิดาแห่งวิทยาศาสตร์ไทย”
วันที่ 28 กันยายน ของทุกปีคือ วันพระราชทานธงชาติไทย (Thai National Flag Day) ซึ่งเป็นวันที่ระลึกถึงการที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ทรงโปรดเกล้าฯ ประกาศใช้ธงไตรรงค์เป็นธงชาติไทยในปี พ.ศ. 2460 วันนี้ไม่ถือเป็นวันหยุดราชการ แต่หน่วยงานราชการจะมีการจัดกิจกรรมชักธงและประดับธงชาติไทยเพื่อรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณ.
ความเป็นมา
กิจกรรมในวันนี้
ความหมายของธงไตรรงค์
ธงไตรรงค์จึงเป็นสัญลักษณ์สำคัญที่เตือนใจให้รำลึกถึงการเสียสละของบรรพบุรุษเพื่อรักษาแผ่นดิน และหล่อหลอมความรักความสามัคคีในชาติ.
พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร เสด็จพระราชสมภพ เมื่อวันอาทิตย์ที่ 20 กันยายน พ.ศ. 2468 ณ เมืองไฮเดลเบิร์ก ประเทศเยอรมนี ตรงกับรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ทรงเป็นพระโอรสในสมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอเจ้าฟ้ามหิดลอดุลยเดช กรมหลวงสงขลานครินทร์กับหม่อมสังวาลย์ มีพระเชษฐภคินี คือ พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้ากัลยาณิวัฒนา และพระอนุชา คือ พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภูมิพลอดุลยเดชพระองค์ทรงเริ่มการศึกษาชั้นต้นที่โรงเรียนมาแตร์เดอี ก่อนศึกษาต่อที่โรงเรียนเทพศิรินทร์ จากนั้น เสด็จไปทรงศึกษาต่อที่ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ ณ โรงเรียนมีเรมองต์และโรงเรียนนูแวล เดอลา ชูอิส โรมองต์ ทรงสำเร็จการศึกษาระดับอนุปริญญาสาขานิติศาสตร์ ณ มหาวิทยาลัยโลซานน์ ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ และทรงศึกษาต่อด้านนิติศาสตร์และเศรษฐศาสตร์ที่มหาวิทยาลัยเดียวกัน
ภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงสละราชสมบัติ ในวันที่ 2 มีนาคม พ.ศ. 2477 สภาผู้แทนราษฎรและรัฐบาลได้มีมติเห็นชอบให้อัญเชิญพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอานันทมหิดล ขึ้นสืบราชสันตติวงศ์เป็นพระมหากษัตริย์รัชกาลที่ 8 แห่งพระบรมราชจักรีวงศ์ แต่เนื่องด้วยขณะนั้นพระองค์มีพระชนมพรรษาเพียง 8 พรรษา ทั้งยังทรงศึกษาอยู่ที่สวิตเซอร์แลนด์ จึงแต่งตั้งพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นอนุวัตรจาตุรนต์ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทิตย์ทิพยอาภา และเจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม) เป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์จนกว่าจะทรงบรรลุนิติภาวะ
ถึงแม้จะประทับในต่างแดน แต่ด้วยพระราชจริยวัตรที่งดงาม จึงทรงเป็นที่เคารพรักของพสกนิกรทุกหมู่เหล่า การเสด็จนิวัติประเทศไทยทั้งสองครั้ง ทำให้ได้มีโอกาสทอดพระเนตรเห็นสภาพความเป็นอยู่ของประชาชนทั้งในเมืองและในชนบท ทรงเห็นว่ามีหลายสิ่งที่จะต้องพัฒนาและช่วยเหลือคนไทยให้มีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น ทรงตั้งพระราชหฤทัยที่จะทำนุบำรุงบ้านเมืองให้เจริญทัดเทียมกับประเทศในยุโรปที่ทรงศึกษาอยู่
